Besturen in een tijd van desinformatie: betrouwbare informatie als basis voor besluitvorming

Onder leiding van moderator Simone van der Burg, lector Weerbare Democratie, gingen bestuurders en relaties uit het netwerk van het CVD met elkaar in gesprek over de uitdagingen van deze tijd. Vanuit verschillende perspectieven werd gesproken over de impact van desinformatie, technologische ontwikkelingen en digitale afhankelijkheden op bestuur en samenleving.

Betrouwbare informatie als fundament

Keynotespreker Bart van den Berg, programmaleider van het Clingendael Veiligheids- en Defensieprogramma, schetste een wereld waarin de informatieomgeving steeds complexer en minder betrouwbaar wordt. Bestuurders moeten beslissingen nemen op basis van informatie die zich razendsnel verspreidt, terwijl de herkomst, betrouwbaarheid en intentie achter die informatie niet altijd duidelijk zijn. Desinformatie, beïnvloedingscampagnes en digitale afhankelijkheden maken het steeds lastiger om feit van fictie te onderscheiden.

Volgens Van den Berg vraagt dit om een herwaardering van de rol van informatie en intelligence binnen organisaties. De verantwoordelijkheid van informatieprofessionals wordt groter: zij moeten bestuurders niet alleen voorzien van informatie, maar ook inzicht geven in de betrouwbaarheid ervan. De vraag is niet langer alleen óf informatie beschikbaar is, maar vooral of die informatie voldoende betrouwbaar is om bestuurlijke keuzes op te baseren.

Daarbij speelt digitale autonomie een belangrijke rol. Organisaties maken steeds vaker gebruik van geavanceerde dataplatforms en analysetools, zoals Palantir. Hoewel dergelijke technologieën nieuwe mogelijkheden bieden voor informatiegestuurde besluitvorming, maken zij organisaties ook afhankelijk van keuzes die elders worden gemaakt. De waarden, belangen en ethische afwegingen van grote technologiebedrijven kunnen immers doorwerken in de systemen waarop overheden en publieke organisaties vertrouwen. Dat vraagt om een kritische blik op technologie, eigenaarschap en digitale autonomie.

Van den Berg benadrukte dat klassieke, bureaucratisch ingerichte processen steeds minder aansluiten bij de snelheid waarmee ontwikkelingen zich voltrekken. Terwijl de informatieomgeving dynamischer en onvoorspelbaarder wordt, moeten organisaties hun mensen, processen en platforms anders organiseren. Alleen zo kunnen bestuurders snel én verantwoord blijven handelen in een tijd waarin betrouwbare informatie steeds minder vanzelfsprekend is.

In gesprek

Burgemeester Ton Heerts van Apeldoorn herkent deze ontwikkeling vanuit zijn dagelijkse bestuurlijke praktijk. Ook hij ziet dat het steeds moeilijker wordt om snel beslissingen te nemen op basis van betrouwbare informatie. Dat heeft niet alleen te maken met de snelheid waarmee informatie zich verspreidt, maar ook met het feit dat veel mensen zich informeren via kanalen waarin desinformatie, onvolledige informatie of sterk gekleurde boodschappen een rol spelen.

Volgens Heerts ligt een belangrijk deel van de oplossing in het contact met inwoners: weten wat er leeft, zichtbaar en aanspreekbaar zijn en voortdurend het gesprek aangaan. Juist in een tijd waarin vertrouwen niet meer vanzelfsprekend is en feiten steeds vaker ter discussie worden gesteld, blijft het opbouwen en onderhouden van vertrouwen een essentiële bestuurlijke opgave.

Ook de rol van technologie en onderwijs kwam uitgebreid aan bod. Professor Boudewijn Haverkort, hoogleraar aan de Universiteit Twente, wees op de enorme technologische ontwikkelingen die onze samenleving veranderen. Lange tijd gingen we ervan uit dat technologie neutraal is, maar in de praktijk blijkt dat de keuzes die we maken bij de ontwikkeling en toepassing ervan grote maatschappelijke gevolgen kunnen hebben. Dat vraagt niet alleen om technische kennis, maar ook om ethisch bewustzijn en een kritische blik.

Luchtvaarttechniek als inspiratie

Dat het onderwerp leeft, bleek uit de vele vragen en opmerkingen vanuit de zaal. Een interessant perspectief kwam van een deelnemer die verwees naar het principe van redundantie, een aanpak die onder meer in de luchtvaartsector wordt toegepast. Door kritische processen niet afhankelijk te maken van één systeem, bron of partij, maar bewust meerdere betrouwbare controles en samenwerkingspartners in te bouwen, ontstaat meer veerkracht.

Juist in een tijd waarin de betrouwbaarheid van informatie onder druk staat, biedt deze gedachte waardevolle aanknopingspunten. Niet vertrouwen op één informatiebron, maar informatie verifiëren en combineren vanuit meerdere perspectieven, kan bijdragen aan robuustere besluitvorming en een weerbaardere digitale samenleving.

Wat doen we morgen?

Hoewel er geen eenvoudige oplossingen werden gepresenteerd, was één conclusie duidelijk: technologische ontwikkelingen kunnen niet ongecontroleerd hun gang gaan in de hoop dat het vanzelf goed komt. Daarvoor zijn visie, richting en bestuurlijk lef nodig.

In zijn afsluiting onderstreepte Mark Dorenbusch dat het CVD de plek is waar overheid, onderwijs, onderzoek en praktijk elkaar ontmoeten om gezamenlijk te werken aan oplossingen voor de digitale vraagstukken van morgen.

De vraag die blijft liggen is hoe we ervoor zorgen dat digitale weerbaarheid een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de manier waarop we leren, werken en besturen. Is onderwijs daarbij de sleutel, of ligt de kracht juist in de verbinding tussen onderwijs, overheid, wetenschap en praktijk? Het symposium maakte duidelijk dat de uitdagingen van deze tijd niet alleen om technische oplossingen vragen, maar vooral om samenwerking, vertrouwen en maatschappelijke verantwoordelijkheid.