Digitale autonomie is online weerbaarheid

Het is inmiddels een bekend verhaal: als Europa hebben we de afgelopen decennia een ongezonde verslaving aan Amerikaanse techdiensten opgebouwd. Voor het grootste deel van onze digitale infrastructuur leunen we op bedrijven als Google, Microsoft, Amazon en Apple. Dat is ergens begrijpelijk, want de producten en diensten werken doorgaans als een tierelier, zijn binnen een totaalpakket allemaal met elkaar verbonden, en zijn schaalbaar. Bovendien zijn alle medewerkers ermee bekend, omdat die thuis ook werken met bijvoorbeeld Microsoft Office. Sommigen noemen Europa vanwege de afhankelijkheid van Amerikaans techdiensten zelfs een digitale kolonie van de VS. 

Nieuwe risico’s 

Maar onze band met Amerikaanse bedrijven begint steeds meer te wringen. Zo concludeerde het NCSC (Nationaal Cybersecurity Centrum) in het Cybersecuritybeeld 2025 dat door geopolitieke ontwikkelingen ‘de afhankelijkheid van digitale diensten en processen uit andere landen risicovol is of kan worden.’ Het NCSC noemde daarbij specifiek de afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven. Hierdoor kunnen nieuwe risico’s ontstaan ,,die eerder niet reëel waren.”  

De afhankelijkheid van de VS is er al jaren, maar sinds de tweede termijn van Donald Trump is dit vraagstuk urgenter geworden. De huidige president van de Verenigde Staten heeft weinig met Europa en bondgenootschappen, en zo mogelijk nog minder met de internationale rechtsorde. Als hij (of zijn opvolger) wil, kan hij aan de hand van Amerikaanse federale regelgeving digitale diensten en data die geleverd worden door Amerikaanse bedrijven platleggen. En ja, dat geldt ook als de servers van die bedrijven in Europa staan. Gezien de recente casus in Venezuela en de dreigende taal over Groenland (nota bene onderdeel van een NAVO-bondgenoot) moeten we als Europa alert zijn. Trump is onvoorspelbaar en kan onze digitale kraan dichtdraaien 

Rechters digitaal verbannen 

Dat dit geen hypothetisch risico is, kan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag beamen. Meerdere rechters van het ICC werden door sancties van Trump uitgesloten van Amerikaanse digitale diensten. Zo schreef de Groene Amsterdammer over de Franse rechter Nicolas Guillou: ,,Hij kan geen gebruikmaken van WhatsApp, geen apps van Google openen en geen sociale media zoals Facebook of Instagram gebruiken.” Microsoft erkende vorig jaar ook tegenover de Franse senaat dat ze vanwege de federale wetgeving niet kunnen garanderen dat gebruikersdata van Franse burgers niet in handen komen van Amerikaanse autoriteiten.  

Neem het mee in risicomanagement 

Met andere woorden: onze online weerbaarheid is mogelijk in de knel. Bij veel organisaties is online weerbaarheid tegenwoordig chef sache. Dat is positief, maar online weerbaarheid is door de bovenstaande ontwikkelingen tegenwoordig meer dan het tegenhouden van criminele hackers. Onze digitale afhankelijkheid van Big Tech is een direct risico voor de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van onze data en digitale infrastructuur. Het is de verantwoordelijkheid van organisaties dit om op zijn minst mee te nemen in het risicomanagement en op basis daarvan eventueel maatregelen te nemen. En ja, er zijn genoeg Europese alternatieven, zoals het strafhof laat zien. Dat heeft Microsoft inmiddels vervangen door Open Desk, een Europese opensource kantooromgeving.  

Jan-Peter Soenveld is docent en onderzoeker Cyberweerbare Organisaties bij het lectoraat Maatschappelijke Veiligheid van Saxion Hogeschool, en tevens community manager Oost bij Cyberweerbaar NL. Daarnaast is hij gastcolumnist voor de nieuwsbrief van het CVD.