Digitale samenredzaamheid: veiligheid doe je nooit alleen

De wereld is onrustiger, statelijke dreigingen nemen toe en ook sabotage (voorlopig vooral digitaal) groeit. We zien initiatieven vanuit de overheid om de weerbaarheid te vergroten. Er zijn brochures over wat te doen bij calamiteiten, rampen of oorlog. Tegelijk wordt ingezet op samenwerking tussen bedrijfsleven, inwoners en overheid: de “Whole of Society”-aanpak. We bereiden ons voor op scenario’s als stroomuitval en verstoringen in logistiek. Maar de oorzaak van ontwrichting is steeds vaker digitaal. Cyberaanvallen, desinformatie en digitale sabotage zijn structurele risico’s.

Zelfredzaamheid

Digitale systemen vormen de ruggengraat van onze samenleving. Energie, communicatie, mobiliteit en dienstverlening functioneren alleen zolang ICT beschikbaar is. Valt dat weg, dan ontstaat direct onzekerheid. Niet alleen omdat systemen stoppen, maar ook omdat betrouwbare informatie ontbreekt. Toch blijft de voorbereiding grotendeels fysiek ingestoken. We spreken over noodpakketten en zelfredzaamheid, maar nauwelijks over digitale weerbaarheid.

Zelfredzaamheid alleen is onvoldoende. Dat geldt in het fysieke domein, maar zeker ook digitaal. Niet iedereen beschikt over dezelfde digitale vaardigheden. In een crisis wordt dat zichtbaar: wie kan nog beoordelen welke informatie betrouwbaar is? Wie weet waar informatie te vinden is als systemen uitvallen?

Daar ligt de kern van digitale samenredzaamheid. Zoals we in de fysieke wereld naar elkaar omkijken, moeten we dat ook digitaal doen: mensen helpen bij het herkennen van desinformatie en het behouden van toegang tot essentiële informatie.

Tekort schieten

Voor organisaties geldt hetzelfde. Grote organisaties beschikken over uitgebreide informatieveiligheid; kleinere gemeenten en bedrijven niet. Tegelijkertijd zijn zij net zo afhankelijk van digitale systemen en net zo kwetsbaar voor verstoringen. De huidige aanpak, waarin iedere organisatie primair zelf verantwoordelijk is, schiet tekort.

Digitale weerbaarheid vraagt om samenwerking: kennis delen, capaciteit organiseren en minder weerbare partijen ondersteunen. Niet alleen binnen sectoren, maar juist ook daarbuiten. Waar begin je? Voedselvoorziening, energie en noodstroom zijn logisch. Maar het zit ook in kleine dingen: noodnummers en plannen staan vaak alleen digitaal. De tijd dat men dit standaard in geprinte vorm bij zich had, zie ik terugkomen. Maar zelfs dan: waarmee bel je? Hoe lang draaien zendmasten op noodstroom?

Incompleet

De Whole of Society-aanpak is een belangrijke stap vooruit in onze voorbereidingen op crises en rampen. Maar zonder digitale samenredzaamheid blijft die aanpak incompleet.

Lilian Haak is beleidsadviseur bij de politie op het gebied van informatieveiligheid en AI en tevens raadslid in de gemeente Apeldoorn.